De milieubeweging wordt voor een belangrijk deel geinspireerd door angst voor overbevolking. Eén van de eersten  in de geschiedenis die die angst onder woorden bracht was de Britse dominee en wetenschapper Robert Malthus (1766-1834). Zijn opvattingen zouden er op neerkomen dat de mens er maar op los fokt en dat de voedselproductie dat nooit bij kan houden. Het is een onheilsvoorspelling die menige groene doemdenker zeer aanspreekt en om die reden worden groenen ook wel ‘Neo-Malthusianisten’ genoemd. Maar Malthus zelf was minder somber volgens de Amerikaanse hoogleraar Ross Emmett: hij voorzag weliswaar problemen door overbevolking, maar hij zag ook mogelijkheden om die te voorkomen. Door de combinatie vrije markt/sterk gezin zou de ‘redelijke’ mens zijn kindertal beperken en de productie op peil kunnen houden en zo een welvarende maatschappij in stand kunnen houden. Met die visie hoort hij eerder bij de tegenstanders van de milieubeweging; Malthus was geen Neo-Malthusianist. Het woord is aan professor Emmett

Robert1 Malthus wordt vaak vergeleken met ‘Scrooge’, de vrekkige koopman uit "A Christmas Carol" die op het verzoek om een gift voor de armen reageerde met: "Als zij (de armen) liever sterven moeten zij dat maar doen, en zo het bevolkingoverschot verminderen"( Dickens 1843/1984, 38- 39)  

"Overbevolking" - dat is de gebruikelijke samenvatting van Malthus’ bevolkingstheorie. De wereld heeft te veel bewoners en omdat de voedselproductie geen gelijke tred kan houden met de voortplanting, zullen er mensen de hongersdood sterven. De naam Malthus wordt veel genoemd in het hedendaagse milieudebat. Diegenen die geloven dat er een tekort aan grondstoffen dreigt en dat we snel moeten handelen om een bevolkings- en milieuramp te voorkomen worden vaak Neo-Malthusianisten genoemd. Voor hen is Malthus een van de eersten die deze problematiek onderkenden. 

Daartegenover staat een groep die ik Neo-institutionalisten noem. Met Julian Simon als voorbeeld, geloven zij dat menselijke inventiviteit en de uitbreiding van vrije markten de wereld hebben verbeterd en overbevolking tot een ondergeschikt probleem hebben gemaakt - als het al een probleem is. Zij kritiseren de Neo-Malthusianisten met verwijzing naar Malthus’ reputatie als ‘Scrooge’ 2.

Malthus was echter geen ‘Scrooge’. Zijn aandacht voor de armen en zijn inzet voor een beleid dat ten goede komt aan alle leden van de gemeenschap blijken duidelijk uit zijn werk. Zijn reputatie geeft een verkeerd beeld van zijn bevolkingstheorie - een streek die hem geleverd is door zijn tegenstanders uit de 19^e eeuw.

Deze herbeschouwing zal aantonen dat Malthus ‘Population Principle’ vooral staat voor een beleid dat economische vrijheid bevordert. Zijn visie met betrekking tot menselijke vooruitgang was er meer een van voorzichtig optimisme dan van het cynisme dat wij verbinden aan ‘Scrooge’. Samenvattend liggen Malthus’ denkbeelden dichter bij het standpunt van de huidige Neo-institutionalisten dan bij dat van de Neo-Malthusianisten.

• 1. Malthus gebruikte zijn middelste naam, Robert, liever dan zijn eerste naam Thomas (Winch 1987).
• 2. Dickens had het overigens mis mbt Ebenezer Scrooge (eigenlijk Ebenezer Scroggie). Het was in werkelijkheid een joviale koopman, die toepasselijk genoeg ook nog familie was van Adam Smith. Http://news.scotsman.com/scotland.cfm?id=1462612004 (cited October 19, 2006)